15% pure zuurstof

De afgelopen week zag ik een reclameposter van Nivea hangen die een van hun nieuwe smeersels aanprees met de tekst: 15% pure zuurstof. Het is toch knap dat ze een reclamekreet van 3 woorden (ok, 4 als je 15 en % apart rekent) kunnen verzinnen die alledrie klinkklare onzin zijn.

Ten eerste pure: ik vind het toch heel fijn van Nivea dat ze er pure zuurstof in hebben gedaan en geen verontreinigde zuurstof. Het woord pure voegt dus helemaal niets toe, maar geeft wel de schijn van gezondheid.

Ten tweede zuurstof: ze beweren dat een crxc3xa8me waar zuurstof in zit goed voor de huid is. Dat is maar zeer de vraag. Volgens de Nivea site is dat natuurlijk wel zo, maar verder is daar geen bewijs voor te vinden. Goed, laten we Nivea het voordeel van de twijfel geven en aannemen dat zuurstof wel goed is voor je huid.

Dan komen we direct bij mijn derde bezwaar: waarom 15% en geen 14% of 16%? Is 15% beter? Dat weet alleen Nivea denk ik. Als zuurstof inderdaad goed is voor je huid, dan kun je beter helemaal niets op je huid smeren en deze blootstellen aan de buitenlucht, want daar zit altijd nog 21% zuurstof in en die bereikt bovendien een groter oppervlak dan je crxc3xa8me. Dus als je Nivea met 15% pure zuurstof opsmeert, dan onthoud je je huid van zuurstof!

15% pure zuurstof is dus echt pseudo-wetenschappelijke onzin en het product dat ze ermee willen verkopen hoogst waarschijnlijk dus ook. Blijkbaar schat Nivea de intelligentie van hun koperspubliek niet bijzonder hoog in en denken ze dat dit soort domme reclameteksten goed bij hun doelgroep past.

Ik word niet graag voor dom gehouden, dus 15% pure zuurstof krijgt van mij een 8 op de irrischaal.

Advertenties

Fulmineren en andere Radio 1 taal

Ik ben een fervente Radio 1-luisteraar. ’s Middags terugrijdend vanuit mijn werk luister ik graag naar de achtergronden van het nieuws. Eerst werd rond dat tijdstip altijd 1 op de middag uitgezonden, tegenwoordig is dat het Radio 1 journaal. Helaas hebben ze ongeveer een jaar geleden bij 1 op de middag het panel van journalisten en experts afgeschaft. Daarin werd echt boeiend gediscussieerd over alles wat er zich in de wereld afspeelde.

In het panel zaten vaak bovengemiddeld intelligente mensen, zoals cultuurhistorici en ex-ministers, met ook stuk voor stuk een bovengemiddelde woordenschat. Tijdens de debatten worden vaak moeilijke woorden gebruikt waar ik meestal de betekenis wel van wist maar soms ook niet. Dan heb ik het over woorden als:

Fulmineren, megalomaan, aanmatigend, nepotisme, xenofobie, agenderen, evident

Ik moet eerlijk toegeven dat ik dergelijk taalgebruik stiekem wel interessant vind, maar aan de andere kant voelde ik ook enige irritatie. Irritatie omdat ik soms de betekenis niet wist – en die na thuiskomt direct opzocht – maar ook irritatie omdat het gebruik van dergelijke woorden de discussie en dus ook het programma een elitair tintje gaf. Ik ben wars van elitair gedoe, maar ben altijd geboeid door taal. Gemengde gevoelens dus.

Ik wil niet aanmatigend overkomen, maar het is evident dat ik van elitair taalgebruik en overmatig gebruik van dure woorden toch lichte irritaties krijg. Omdat deze woorden me blijven fascineren wil ik niet fulmineren, maar toch wil ik fulmineren en aanverwante elitaire woorden een milde score van 3 op de irrischaal geven.

Doe je ding

Dat onze taal verengelst is voor niemand een verrassing meer. Dit proces is al heel lang gaande en zal voorlopig ook nog wel even doorgaan. Niet alleen worden Engelse woorden letterlijk overgenomen, zoals bijvoorbeeld sorry, manager en computer, maar ook worden ze soms vertaald naar het Nederlands. Sommige hiervan zijn al gangbaar Nederlands geworden, zoals een glimp opvangen, dat een vertaling is van het Engelse to catch a glimpse.

Het meest afschuwelijke voorbeeld van vertaalde Engelse kreten is het gevolg van de Idols– en So you wanna be a popstar-hype (ik kan het bijna niet uit mijn toetsenbord krijgen): Doe je ding. Vrijwel iedere Idols aflevering is het raak. Dan staat Tooske een kandidaat te ondervragen en vlak voordat die opgaat roept ze: "Nou, doe je ding!". Brrrrrr, hier krijg ik echt jeuk van.

Waarschijnlijk is deze kreet afkomstig van James Brown, die in het nummer Sex Machine zong: "I wanna get up and do my thing. Yeah!". En als hij het zingt is het prachtig! Misschien verdient het taalkundig niet de schoonheidsprijs, maar ik krijg hier dus echt kippenvel van. Het goede kippenvel welteverstaan, terwijl dit bij blonde Tooske het verkeerde, weerzinwekkende soort is. Als zij het zegt klinkt het gewoon oerdom.

Doe je ding is absoluut niet mijn ding (om maar weer even twee irriwoorden achter elkaar te gebruiken) en is bijna niet te verdragen. Daarom geef ik hem een 9 op de irrischaal.

Overtuigd

Mensen willen meestal zeker overkomen. Naast het misbruik van absoluut, kan ik me ook bijzonder opwinden over het gebruik van het woord overtuigd. Vooral politici, wier vak het is om een mening met stelligheid over te brengen, grijpen vrijwel altijd naar een uitspraak als "Daar ben ik van overtuigd" om hun mening kracht bij te zetten.

Als je roept: "Daar ben ik van overtuigd", dan heb je blijkbaar zelf te weinig creativiteit of inzicht om tot een gefundeerde mening te komen en heb je iemand nodig gehad om je van de juistheid te overtuigen. Door wie ben je dan overtuigd? Aangezien een politicus zich voorstaat op zijn/haar inzicht en eigen meningsvorming, moet de persoon door wie ze zijn overtuigd dan wel van goeden huize komen om dat voor elkaar te krijgen. Maar de eerste politicus die hierbij een bronvermelding noemt moet ik nog tegenkomen.

Of heeft onze stellige politicus een ingang naar het hogere en heeft hij als ware het in een visioen de almachtige en absolute waarheid mogen aanschouwen? Misschien is dat de reden dat menig CDA politicus volledig op zijn gemak lijkt als hij verklaart ergens van overtuigd te zijn. Met God aan je zijde heb je het toch maar makkelijk.

Ik ben nog niet overtuigd, dus overtuigd krijgt van mij een 7 op de irrischaal.

In het zonnetje

Nu we in de staart van de zomer – die eigenlijk geen zomer genoemd mag worden – en nog net in de komkommertijd zitten, is deze wel toepasselijk. Waar ik me behoorlijk aan kan storen is overmatig gebruik van verkleinwoorden, zeker als deze betrekking hebben op kinderen.

Veel ouders maken zich er schuldig aan, maar ook dames- en oudertijdschriften. Bijvoorbeeld als een ouder tijdens een barbeque bij zijn kind informeert of dat nog een stukje vlees wil, vraagt hij (maar meestal zij) niet: "Wil je nog een stukje vlees?", maar: "Wil je nog vleesje?", of nog erger: "Wil je nog vleesie?". Tijdschriften voor ouders maken zich vaak schuldig aan hevig irritante uitspraken als "Hij heeft krampjes in zijn buikje." OK, dat ze buikje zeggen daar kan ik nog net in komen, zijn buikje is klein omdat hij zelf klein is. Maar krampjes? Wat is het verschil tussen kramp en krampjes? Het klinkt alsof krampjes liever zijn dan gewoon kramp. Ik weet niet of het kind in kwestie het daarmee eens zal zijn.

Maar wat het toppunt van verkleinwoordmisbruik is, is wat fabrikant Zwitsal op zijn zonnebrandcrxc3xa8me voor kinderen zet: "In het zonnetje". Is de zon voor kinderen misschien kleiner dan voor volwassenen? Blijkbaar zitten kinderen in het zonnetje en volwassen in de zon, want "In het zonnetje" heb ik nog nooit op gewone zonnebrandcrxc3xa8me zien staan. Laten we voor het gemak aannemen dat het gemiddelde kind ongeveer twee keer zo klein is als een volwassene. Naar verhouding is de zon voor kinderen dus twee keer zo groot als voor volwassenen. Dus als er iemand in het zonnetje mag zitten, dan is het een volwassene!

Dus alsjeblieft ouders, journalisten en andere kindlievenden, denk eerst even na voordat je dit soort misselijkmakende taal uitroept. Totdat jullie je leven beteren geef ik zonnetje en aanverwante verkleinwoorden een 7 op de irrischaal.

Absoluut

Hier stoor ik me echt mateloos aan. Mensen die bij ieder bevestigend antwoord roepen: "Absoluut!"
Een kleine dialoog ter illustratie:

"Wat is het lekker weer vandaag he?"
– "Absoluut!"

Hoezo absoluut? Wat is er mis met "Ja", of "Zeker", of  "Inderdaad!"? Absoluut suggereert dat er geen hogere waarheid is, die iedere verdere discussie of nuance uitsluit. Dus als je op de bovenstaande vraag "Absoluut!" antwoordt, dan is er werkelijk geen lekkerder weer mogelijk. Dit brengt je onherroepelijk in de problemen als het de volgende dag nxc3xa9t iets lekkerder weer is. Bovendien gaat van absoluut een eigenaardige schijnzekerheid uit, alsof de spreker de twijfel aan zijn eigen uitspraak wil verbloemen.

Nog afschuwelijker is absoluut als stopwoord. Een klein voorbeeld uit de finale van het TV programma Hermans Helden, waarin een aantal koks streden om chefkok te worden van een groot visrestaurant. Tijdens de finale waren er honderden gasten en in verband met de drukte had men voor twee presentatoren gezorgd: een voor binnen in het restaurant en een voor buiten op het terras. De presentatrice binnen had net haar praatje afgerond en riep: "Over naar jou Matthias!". Het beeld schakelde over naar buiten, Matthias kwam in beeld en riep vol overgave: "Absoluut!"

Aaaaaaaaaaahhhhhhh! Afgrijselijk. We gingen dus absoluut over naar Matthias, die zich daarmee verhief tot het centrum van het universum.

Wat mij betreft scoort absoluut dus hoog, maar niet absoluut hoog, op de irrischaal. Ik geef hem een 8.

De irrischaal

Op een gemiddelde dag lees je wat kranten en tijdschriften, luister je naar de radio of kijk je wat TV. En op zo’n gemiddelde dag heb ik op zijn minst twee momenten dat ik echt tenenkrommende uitspraken hoor of lees. Mijn lijstje met kandidaten om gekwalificeerd te worden als irritaal groeit gestaag. Maar het ene woord roept minder ergernis op dan het andere, dus ik ga ieder woord waarderen van 1 tot 10 op:

De irrischaal!

Mijn waarderingen zijn uiteraard volkomen subjectief, maar het zou aardig zijn om ook irriscores van lezers te krijgen. Ook heb ik niet de pretentie dat ik zelf helemaal geen irritaal gebruik, dus ook daar mogen jullie me op aanspreken.