Verdwaalde werkwoorden

Hoe maak je een nieuwsartikel luchtig en aantrekkelijk? Hoe zorg je ervoor dat je de lezer geboeid houdt? Dat is de kunst van het schrijven. Je kunt de aandacht van de lezer bijvoorbeeld langer vasthouden door een afwisselende woordkeuze. Ook synoniemen doen het altijd goed. Zo kun je ter vervanging van irriteren ook ergeren, prikkelen, ontstemmen of kwellen gebruiken.

Toch loop je de kans daardoor ook lezers kwijt te raken, want volgens een artikel in nrc.next blijkt dat veel leerlingen in het voortgezet onderwijs niet eens de betekenis van kwellen weten. Triest. Voor mij reden te meer bloemrijk en afwisselend taalgebruik te stimuleren.

Maar in hun drang naar lekker lezende teksten gaan sommige journalisten en reclamemakers toch echt te ver. Wat dacht u van de volgende zin die ik aantrof op een folder van Albert Heijn?

De raket van Ola telt maar 40 caloriexc3xabn.

Dit is een correcte zin, want tellen is een synoniem van bezitten. Maar de betekenis wordt wat wonderlijk. Ik heb nog nooit een ijsje zien tellen.

Nog een voorbeeld uit een interview:

"Dat is de eerste helft van dit jaar al meer dan honderd keer voorgekomen", weet Jansen.

Natuurlijk weet Jansen dat, anders had hij het niet gezegd. Maar een uitspraak van Jansen lijkt mij in de eerste plaats iets wat hij zegt. De schijnbare smeuxc3xafgheid van weten slaat de zin enigszins dood.

Een ander voorbeeld. Op snoepautomaten op NS-stations staat:

Deze automaat kent videobewaking.

Ik denk dat hier een wijdlopige filosofische discussie over kunstmatige intelligentie op zou kunnen volgen, maar die wil ik u besparen. Kennen is hier volkomen misplaatst.

De onvermijdelijke vraag is wederom: waarom gebruikt men dit soort woorden? Niet alleen om een aantrekkelijke tekst te schrijven, maar mijns inziens ook (zoals vaak) om het wat interessanter te doen overkomen dan het werkelijk is. En daar erger ik me zoals u weet behoorlijk aan.

Gebruik van verdwaalde werkwoorden vind ik een dwaling en daarom weet ik een irriscore toe te kennen die 7 punten telt.

(Met dank aan Paul Schuurmann)

Advertenties

Koonlukke

Op prinsjesdag ga ik me niet uitlaten over de troonrede en de miljoenennota, noch over de hoedjes en andere cosmetica. Over deze onderwerpen wordt al genoeg gezegd. Ik wil me graag aansluiten bij de terechte kritiek die Jan Mulder vanavond in De wereld draait door had op het weinig meeslepende en bloemrijke taalgebruik in de troonrede.

Ik heb de troonrede zelf niet in zijn geheel gehoord, maar ik heb wel op radio en TV gehoord dat sommigen de koningin als koonlukke hoogheid bestempelen. Koonlukke? Waarom hoor ik wel koonlukke hoogheid maar geen koonin Beatrix? En Willem-Alexander zal straks geen koon willen worden maar koning. Zal dan zijn kroning tot koon lukke?

Iedereen slikt wel eens woorden of delen van woorden in, dat is kenmerkend voor spreektaal. Maar is het zoveel gevraagd om iets meer moeite te doen om woorden goed uit te spreken? Het tijdverschil tussen koninklijke en koonlukke zal hooguit een halve seconde zijn, dus ik zie geen reden om dat kleine beetje tijd niet te investeren.

Laten we deze prinsjesdag in waardigheid afsluiten en ons allen voornemen de Nederlandse taal koninklijk te betrachten. Dan zal iedereen het met mij eens zijn dat koonlukke een koninklijke 7 op de irrischaal verdient.

Taskforce

Ik heb het een tijdje met lede ogen aangezien en ik begin me nu echt een beetje zorgen te maken. Het lijkt alsof er van overheidswege steeds meer strijdkrachten worden ingezet in het publieke domein. Is Nederland zich aan het opmaken voor militair ingrijpen binnen de landsgrenzen? Dat kan haast niet anders, want er worden steeds vaker taskforces ingezet.

In een gemiddelde maand wordt er minstens twee keer bericht over de oprichting van weer een nieuwe taskforce. Het begon een tijdje terug met de taskforce Jeugdwerkloosheid. Dat heeft de ambtenarij dusdanig bekoord dat geen ministerie zichzelf meer serieus nam zonder een eigen taskforce te hebben. Ik heb ze niet allemaal onthouden, maar toen ik gisteren hoorde over de oprichting van de taskforce mobiliteitsmanagement en de taskforce herinrichting bedrijfsterreinen was voor mij de maat vol.

Wat is dit toch weer voor modernistisch gedoe? Klinkt werkgroep, stuurgroep of beleidsorgaan niet gewichtig genoeg meer en grijpt men daarom voor de zoveelste keer naar een dikdoenerig Engels woord? Wie het helemaal bont heeft gemaakt is de ambtenaar die geen onderzoekscommissie maar een audit team voetbalvandalisme heeft opgericht. Dat is voor mij reden genoeg om de voetbalvandalen op hem los te laten.

Het lijkt alsof de overheid krampachtig probeert van haar softe en sociale imago van de vorige eeuw af te komen door de maatschappij met agressief klinkende taskforces te overspoelen.

Bij dezen pleit ik voor oprichting van een strafcomitxc3xa9 ter bestrijding van taskforces en audit teams. Dat kan nog net worden meegenomen in de miljoenennota (die gelukkig nog niet is hernoemd tot miljoenen bill). Zolang het comitxc3xa9 de afgrijselijke woorden taskforce en audit team nog niet heeft kunnen uitbannen, vaardig ik over deze woorden een decreet uit van 9 op de irrischaal.

U moet zich voorstellen dat

Zelfs nu Radio 1 een snellere en sexier programmering heeft blijf ik een verstokt luisteraar. Het is wel even wennen aan de ietwat populaire sidekick zo vroeg op de ochtend, maar het is te doen. Maar wat ik niet kan waarderen is het sociale praatje dat de presentatoren eerst met de filelezer houden voordat hij de files gaat lezen. Dat is net iets te gezellig en het leidt de aandacht alleen maar af van de informatie die je nodig hebt, namelijk of je in de file terecht komt en zo ja, hoe lang die is.

Maar ik dwaal af. Vrijwel iedere gexc3xafnterviewde op Radio 1 (gelukkig hebben ze de interviews niet weggemoderniseerd) begint minimaal xc3xa9xc3xa9n antwoord met: U moet zich voorstellen dat… Mijn eerste reactie is dan altijd: ik moet helemaal niks. Zeg dan: Stelt u zich voor dat… Dat laat de luisteraar in ieder geval nog de keuze om het zich voor te stellen of niet.

Maar wat vrijwel altijd volgt na U moet zich voorstellen dat is een feitelijke bepaling, bijvoorbeeld: "U moet zich voorstellen dat het in Peking rond de 30 graden is." Waarom moet ik het me voorstellen als het werkelijk zo is? Zeg dan: "Het is in Peking rond de 30 graden." Dat is volkomen helder en veronderstelt geen hypothetische situatie.

Net als het is zo dat is U moet zich voorstellen dat bijna altijd overbodig. Waarom zoveel mensen dit zeggen gaat mijn voorstellingsvermogen te boven. Het is verspilde adem.

Stelt u zich voor dat ik voorstel U moet zich voorstellen dat niet meer op de radio te bezigen. Wat zal het een tijdwinst opleveren als men mijn voorstel ter harte neemt. Zo niet, dan stel ik voor U moet zich voorstellen dat te waarderen met een 6 op de irrischaal.