Tussen de oren

De mens is een onzeker organisme. Hoewel we van alles proberen om door ons taalgebruik zekerheid uit te stralen, falen we daar meestal jammerlijk in. Absoluut, het is zo dat en overtuigd zijn daar voorbeelden van.

Het is vaak erg gemakkelijk de schijn te doorzien. Als je nog iets verder kijkt dan kom je onvermijdelijk tot de conclusie dat een zeer groot deel van het taalgebruik bestaat uit verbloemingen, verhullingen en ontkenningen om met onzekerheden te kunnen omgaan. Ook zijn er enkele afvalbakconstructies, die ervoor dienen om zaken in te dumpen die we werkelijk niet kunnen hanteren of begrijpen. Voorbeelden van dergelijke constructies zijn God, dat zou zomaar kunnen en tussen de oren.

Ben je verlegen? Ben je vaak moe? Heb je vaak last van een pijnlijke teen? Presteer je de laatste tijd minder op je werk? Dat zal vast tussen je oren zitten. Zo! Dat is verklaard. Het zit tussen je oren. We hebben nu vastgesteld waar het zit, dus ons gemoed is volkomen gerust gesteld. Want laat het ons niet gebeuren dat we iets niet kunnen verklaren; anders durven we ons niet meer te vertonen.

Ik heb eens gegoogled naar wat er allemaal tussen onze oren kan zitten: een orgasme, oorsuizen, ziekteverzuim, veiligheid, geluidsoverlast van Schiphol, natuur, discriminatie, brandpreventie, en ga zo maar door. Ik begrijp dat met tussen de oren "iets" psychisch of mentaals wordt bedoeld, maar het gemak waarmee mensen naar deze vage kreet grijpen ontrieft mij zeer.

Natuur lijkt me bij uitstek iets dat niet tussen onze oren zit maar juist daarbuiten. "Nee, we bedoelen de gemoedstoestand die natuur kan oproepen." Ah! Zeg dat dan. Brandpreventie tussen de oren lijkt me ook sterk. Ik heb nog nooit iemand gezien met een in zijn hoofd gexc3xafmplanteerde brandblusser. "Nee, we bedoelen dat iedereen alerter moet zijn om brand te voorkomen." Ah. Zeg dat dan!!!

Maar het afschuwelijkste en verachtelijkste gebruik van tussen de oren is het verklaren van ziektes. Je hebt geen griep omdat je een virus hebt opgelopen, nee: het zit tussen je oren. Je hebt kanker gekregen omdat er een fout zit in je persoonlijkheid of hoe je denkt: het zit tussen je oren. In haar boek Het strafbare lichaam noemt Karin Spaink mensen die zo denken (kwakdenken) met recht de orenmaffia.

Tussen de oren zit niet tussen mijn oren maar wel tussen veel andere. Daarom geef ik dat tussen een 9 op de irrischaal.

Dat klopt (De Wereldomroep)

De sprietvormige antennes op het dak van het gebouw van de Wereldomroep reikten als tentakels boven de boomtoppen uit om de verste uithoeken van de wereld te kunnen bereiken. De rust van het bos kon mijn lichte nervositeit niet bedaren. Ik geef niet iedere dag interviews.

Arie Bras van het programma Klare Taal had me vanwege de verkiezing van het irritantste woord van 2008 uitgenodigd om over irritaal te praten. Eenmaal in de studio was ik al minder nerveus en hebben we een zeer opgewekt en prettig gesprek gehad.

Ik weet nog van vroeger dat ik het vreselijk vond om mijn eigen stem terug te horen via een opname. Dat is niet veranderd. Ik vind mijn eigen stem niet mooi en ook sloom vanwege mijn brouw-r, dus toen ik het interview voor het eerst beluisterde liepen de kriebels van vroeger weer over mijn rug.

Maar dat is nog niet het ergste. Het ergste is dat ik ontdekte dat ik een stopwoord heb: "klopt", of "dat klopt". Wat een gruwel! Ik heb besloten het voordeel van het nadeel maar in te zien in plaats van alleen het nadeel. Dit was een uitgelezen kans om me eens hartgrondig aan mezelf te ergeren in plaats van aan anderen. Dat heb ik dan ook maar gedaan. Het heeft mijn verlegenheid iets afgezwakt.

U bent dus gewaarschuwd. De aflevering van Klare Taal vindt u hier. Het interview begint op ongeveer 1 minuut 20 vanaf het begin.

De irriscore gaat deze keer naar mezelf. Ik ben niet mild en geef mezelf een 9 op de irrischaal. Het interview is desondanks erg aardig geworden. Arie, bedankt.

Het gebeuren

Gebeurt het u ook weleens dat uw tolerantie voor bepaalde woorden uitgeput raakt? Mij gebeurt dat zeer geregeld, zeker als een vrij normaal woord als gebeuren wordt misbruikt en overgedoseerd in het gebeuren.

Het gebeuren heeft zich als onkruid diep in ons taalgebruik geworteld. Alle activiteiten die door meerdere mensen worden uitgevoerd, worden tegenwoordig aangeduid met het gebeuren: het voetbalgebeuren, het theatergebeuren, het musicalgebeuren, enzovoorts. Probeer het zelf maar eens door een willekeurige activiteit te verzinnen en dat met de toevoeging -gebeuren met Google op te zoeken. Grote kans dat iemand er al eens een taalmisbaksel van heeft gemaakt. Ik heb het zelf geprobeerd met uitgaansgebeuren en fietsgebeuren en inderdaad: 100% raak.

Alles gebeurt maar alsof er schijnbaar niemand invloed op heeft en het op een organische manier voortwoekert. Voetbal, theater of musicals gebeuren echter niet zomaar. Ze zijn sterk georganiseerd, anders gebeurt er niet zoveel. Gebeuren als toevoeging is dus meestal volkomen nutteloos.

In het taalgebeuren kan het dus zomaar gebeuren dat het gebeurengebeuren te vaak gebeurt, hetgeen mij betreurt. Het irritaalgebeuren waardeert het gebeuren met een 8 op de irrischaal.

Helemaal

Het leven en de wereld om ons heen worden zelden gekenmerkt door uitersten. Mijn witte overhemd is bij nadere inspectie niet geheel wit. Tussen bijna wit en uiterst wit zit een rijke schakering aan kleuren. Tijdens een diner in een goed restaurant proef je de heerlijkste smaken, maar het is vrijwel onmogelijk om vast te stellen welke smaak de allerlekkerste is. Iedere smaak heeft zijn eigen karakter.

De veelheid aan kleuren, geuren, smaken, emoties en gevoelens die we kunnen onderscheiden maken het leven boeiend. We proberen die met zoveel mogelijk verschillende woorden te typeren. De uitgebreide Nederlandse vocabulaire lijkt echter aan erosie onderhevig, want steeds meer mensen hebben de neiging zich meer en meer in uitersten uit te drukken. In plaats van goed vinden we iets of iemand al snel top, ultiem of helemaal goed.

Helemaal. Als je goed gaat letten op hoe vaak mensen dit woord gebruiken word je er tureluurs van. Nieuwe schoenen zijn niet gewoon leuk maar helemaal leuk en bij het bevestigen van een afspraak zeg je niet "dat is goed", maar roep je: "helemaal goed!", of nog erger: "dat gaat helemaal goed komen!".

Laatst rekende ik af bij een supermarkt en kon toevallig gepast betalen, waarop de kassixc3xa8re mij beloonde met "echt helemaal geweldig!" Daarvoor had ik het natuurlijk allemaal gedaan. Me op een druilerige dinsdag door de avondspits wurmen met exact genoeg kleingeld voor een half pondje gehakt zodat ik in een TL-verlichte supermarkt geroemd kon worden door een kassixc3xa8re, die mijn leven daarmee weer zin gaf.

Ook hoorde ik op de radio een reclame van een apotheek die zichzelf helemaal deskundig vindt op het gebied van diabetes. Niet gewoon deskundig, niet zeer deskundig, maar helemaal deskundig. Dus als ik die apotheek binnenloop kan iedere willekeurige assistente mij werkelijk alle details vertellen over de laatste wetenschappelijke onderzoeken op het gebied van diabetes. Als je nog geen diabetes hebt zou je in deze apotheek bijna wensen dat je het wel had.

Helemaal goed vind ik niet helemaal goed maar helemaal niet goed. Laten we afspreken om helemaal helemaal niet meer te gebruiken, totdat alle populaire helemaalkreten zijn uitgestorven. Daarna kunnen we het voorzichtig aan weer gaan invoeren, maar dan wel graag gepast. Tot die tijd waardeer ik helemaal met een 7 op de irrischaal.

Genieten en beleven

Doen ze het met opzet? Bewust irritante woorden gebruiken om de aandacht te trekken? Of zijn ze ten prooi gevallen aan taalarmoede en kunnen ze niet meer afwijken van de platgetreden paden van hun jargon? Of doen ze het omdat de consumptiemaatschappij als opium naar deze woorden smacht?

De reclamemakers, ze moeten het weer ontgelden, maar ze roepen het ook over zichzelf af. Ze stellen ons (de consumenten) namelijk verplicht alle waar die ze aanprijzen te beleven en er van te genieten.

Chips mag je tegenwoordig niet meer lekker vinden. Nee, je moet van de smaaksensatie genieten. Volgens Pringles bezorgt hun chipje je de (ja, daar is hij weer) ultieme smaakbeleving. Het klinkt alsof je de hemelse smaakstoffen welhaast door je porixc3xabn naar binnen moet zuigen en tot in je haarvaten moet laten doordringen om je in opperste extase te brengen. Oef, ze leggen me wel hoge verwachtingen op zeg. Ik kan de druk haast niet aan en durf het chipje bijna niet meer te proeven. Straks is mijn beleving van smaak niet ultiem, of nog erger: misschien geniet ik er zelfs niet van. Dat risico durf ik niet te nemen.

Een auto is geen machine meer om je van het ene naar het andere punt te verplaatsen. Volgens Lexus is het iedere rit weer (jawel, wederom) ultiem genieten. Dus als u in de auto niet zult genieten wordt u niet geacht in te stappen. ’s Ochtends in de file zie ik toch menig "filebelever" ultiem niet genieten, dus met een Lexus mag je niet in de file staan. Genieten kreng!

Genieten van de taalbeleving van Pringles en Lexus doe ik geenszins, en zeker niet ultiem. Wel waardeer ik die met een beleefde 8 op de irrischaal.