Drie keer niks

Niks is – afgezien van de spelling – ongelijk aan niets. ‘Wat?’ hoor ik je zeggen. ‘Niks en niets betekenen beide toch niet iets, noppes, niemandal, nul, geen moer?’

Toch is er een verschil. Het is namelijk wel mogelijk iets drie keer niks te vinden maar niet drie keer niets. Een voorbeeld: als je iemand vraagt wat hij of zij van de nieuwe CD van Frans Bauer vindt, dan is er maar xc3xa9xc3xa9n antwoord mogelijk: drie keer niks. Ik heb nog nooit iemand drie keer niets horen zeggen.

De uitspraak drie keer niks suggereert ook dat drie keer niks meer niks is dan een of twee keer niks. Of juist minder, want niks is niet iets. Wiskundig gezien is niks nul, dus drie keer niks is evenveel als ieder ander aantal keer niks, maar toch lijkt er in het taalgebruik wel een waarde ongelijk aan nul aan te worden gehecht.

Met drie keer niks wordt helemaal niks bedoeld. Dat stelt mij voor het volgende wiskundige conflict met de spreektaal: als drie keer niks helemaal niks is, dan is meer dan drie keer niks onmogelijk, want helemaler dan helemaal kan niet. Toch zou ik best iets kunnen verzinnen wat vier, vijf of twintig keer niks is. De vorige CD van Frans Bauer bijvoorbeeld.

Ja, ik weet het, taal is doorspekt met modaliteiten en houdt niet van absolute begrippen. Ik houd niet van een overdosis populariteiten en zeker niet als die absolute begrippen misbruiken. Daarom vind ik de uitspraak drie keer niks zeven keer 1. Of wortel 49. Of het atoomnummer van stikstof. Of het geluksgetal. Op de irrischaal.

Advertenties

19 thoughts on “Drie keer niks

  1. Niks is – afgezien van de spelling – ook ongelijk aan niks. In ‘Ik vind het nieuwe album van Frans Bauwer helemaal niks’ betekent niks iets heel anders dan in ‘Ik heb helemaal niks gegeten’. Je vindt het album wel iets, namelijk heel slecht, terwijl je niet wilt zeggen dat je niks slechts gegeten hebt. Je hebt slechts niks gegeten (al heb je dan dus ook niks slechts gegeten). In je wiskundige onderbouwing baseer je je helaas op de verkeerde niks. Je hebt wel een punt dat ‘drie keer niks’ niet logischer is dan vier of vaker keer niks. Maar als je er niet van houdt dat absolute begrippen misbruikt worden, kun je eigenlijk xc3xbcberhaupt niet zeggen dat je iets niks vindt, want niks betekent daar niet nul, dus dxc3xa1xc3xa1r zit hem dan het misbruik en niet in het aantal keer.

  2. Nu moet ik toegeven dat ik toch regelmatig “driewerf niets” gebruik, met wellicht in het achterhoofd “driemaal is scheepsrecht”. Bij gebrek aan indruk die overtreffende trappen tegenwoordig achterlaten menen we misschien maar nieuwe superlatieven uit te moeten vinden om de zaak te onderstrepen.

  3. Ja!
    We zetten er voortaan ‘-issimus’ achter zoals in het latijn.
    Ik vind dit zelf eigenlijk niet zo heel irritant. Het klopt niet, maar soms moet je uit kunnen drukken hoe slecht of goed je iets vindt en dan gebruik je wel eens dit soort vormen.

  4. @Jitske: ik heb je commentaar een paar keer moeten lezen maar ik geloof dat ik je wel gelijk moet geven. Natuurlijk wist ik wel dat met ‘helemaal niks’ niet ‘helemaal nul’ wordt bedoeld, maar dat is juist de ironie. Overigens als ‘helemaal niks’ ‘heel slecht’ betekent, dan zou je de uitspraak ‘ik heb helemaal niks gegeten’ ook kunnen vertalen in ‘ik heb heel slecht gegeten’. Dat klopt dan weer wel 🙂

  5. @Ben: Jij interpreteert “drie keer niks” als de vermenigvuldiging van drie en nul, maar je kunt het natuurlijk ook zien als “bij drie verschillende gelegenheden niks,” dat wil zeggen “ook als ik drie keer luister vind ik het niks.” Dat is volstrekt logisch.

    Trouwens, als je googlet op “drie keer niets,” dan kom je het nog behoorlijk vaak tegen. Dat hoeft natuurlijk niet te betekenen dat mensen het zo uitspreken, maar het zou toch best kunnen.

  6. @taalprof: ik heb geen drie keer nodig om tot de conclusie te komen dat een CD van Frans Bauer niks is 🙂 Maar ik begrijp je punt.

  7. Met een beetje algebra en logica weet je:
    Als nul gelijk is aan niets,
    dan geldt ook dat niets gelijk is aan nul.
    En als nu niets nul is, dan volgt daaruit dat alles dus iets is,
    waaruit geconcludeerd mag worden dat niets iets is.

    En dat klopt! Het ‘niets zijn’ heeft sinds de middeleeuwen waarin cijfers een positionele betekenis hebben gekregen, dan ook echt belang gekregen. Zonder de nul (of een ander teken dat nul symboliseert), kun je niet aangeven dat de betreffende positie geen waarde heeft. Bijvoorbeeld: (een)duizendeneen (1001) betekent dat er een duizendtal is, er geen honderdtallen en geen tientallen zijn, en tenslotte een enkele eenheid.

    Zoals je weet is het hebben van gxc3xa9xc3xa9n mening, ook maar ’n mening, en al vindt je mijn logica drie keer niks, ik geef daar niks om. Overigens is drie keer niks nog steeds niks, de waarde is nog steeds hetzelfde (nihil), maar is wel geaccentueerd en benadrukt. Groetjes.

  8. @Ben
    Helemaler dan helemaal kan wel, hoor.

    Verzekeringen kunnen daar wel wat mee:

    U hebt nu een pakket ‘compleet’
    Voor een gering bedrag (extra) per maand krijgt u een pakket ‘compleet-extra’
    Als u helemaal gerust wil slapen hebben wij ook nog voor u, kost nog iets meer, dat wel, een pakket ‘compleet-ultra’.

    Helemaal compleet van de zotte.

  9. @Ben “ik heb geen drie keer nodig om tot de conclusie te komen dat een CD van Frans Bauer niks is :-)”

    Met uw muziek smaak is blijkbaar helemaal niks mis, en dat dan drie keer.

    Een negen op de schaal van irrimuziek, maar dit volkomen terzijde.

  10. Ik ben van mening dat drie keer niks toch iets is.
    Bijvoorbeeld Dhr. Bauer vind ik ook niks , zijn stem is niks en met zijn uiterlijk kom ik ook uit op niks. dat zijn is toch alweer drie keer niks.

    En over het getal nul.
    Dat is ook iets en niet niks namelijk een getal

    Dus kom ik tot de conclusie dat drie keer niks, ook als het wiskundig of anders bedoeld bekeken wordt, toch iets is.

  11. Het prachtige van “drie keer niks” vind ik nou juist dat het zelfomschrijvend is. Drie woorden die “niets” betekenen, waarvan er eentje ook nog “drie” is, dat heeft toch een poxc3xabtische kracht? Misschien dat daarom juist die vorm standhoudt. Toevallig bestaan alle drie de woorden, als je tenminste niet voor “niets” kiest, uit vier letters, maar dat maakt in de spreektaal natuurlijk niks uit.

  12. Naast alle prestigieuze awards is er weer iets anders in de mode. Dat was ooit al eens het geval, maar het neemt de laatste tijd weer overal toe. Het betreft de uitdrukking : Hij zit lekker in zijn vel. Getver

  13. grootste ergernis blyft
    ik irriteer me eraan………………

  14. Ge-googled naar het verschil tussen niets en niks kom ik op dit blog terecht…

    Bedankt, ik weet nog steeds niks, maar heb wel heerlijk gelachen!

Reacties zijn gesloten.