Hun hebben

Hebben zij die hun hebben gelijk zeggen gelijk? Dat is maar net hoe je het bekijkt. Een zuiver objectief taalobservator zal constateren dat hun hebben een zeer wijdverbreid fenomeen is en dus ook een trend in de altijd veranderende taal, die wellicht in 2082 tot standaardtaal is verworden. De correctheid van taaluitingen wordt immers bepaald door de grote massa taalgebruikers en niet door instituten.

Moet je je daarom alle taalkronkels laten welgevallen? Volgens sommige echte taalliefhebbers wel: alle verschijningsvormen van taal hebben bestaansrecht en ze zijn er om van genoten te worden. Als de hoofdredacteur van Van Dale dat beweert, dan heb je een ijzersterk argument om je leraar er van te overtuigen dat hij "hun hebben"  in je opstel niet fout mag rekenen. Het bestaat dus het is juist. Toch vermoed ik dat de leraar in zijn hoedanigheid als handhavende macht een dikke rode streep door je taalbuiging zal zetten.

Zonder regels wordt het een rommeltje en kunnen we taalonderwijs wel afschaffen. Daarom ben ik voor handhaving van de geldende regels. Die regels kunnen er over 75 jaar heel anders uit zien, maar ik gruw van de gedachte dan hun als onderwerpsvorm ooit correct zal worden bevonden.

Zolang ik de regels aan mijn zijde heb acht ik ‘hun hebben’-zeggers hun hebben op taalgebied niet hoog en geef ik dat een 8 op de irrischaal.

Als (2)

Dan echte taalliefhebber ben ik alerter op taalgebruik als menig ander en irriteer ik mij alsig dan anderen slordig met taal omgaan. Dat doe ik niet omdat ik me beter voel als anderen, het gaat dan vanzelf.

Een van mijn grootste ergernissen is het danmaar verwisselen van als en dan, of andersom, danof beide woorden willekeurig inwisselbaar zijn. Onalsks inspanningen van duistere taalclubs om ‘groter als’ dan juist te veronderstellen, vind ik de onderbouwing voor deze stelling matig: omdat ‘groter als’ massaal wordt gebruikt, moeten we deze fout maar tot norm verheffen en dit in het vervolg goed vinden. Dat is net zoiets dan geen richting aangeven bij afslaan dan verkeersregel in te stellen omdat toch niemand zijn knipperlicht gebruikt.

Zelfs volgens de Algemene Nederlandse Spraakkunst (ANS) bestaat er geen enkel bezwaar om als dan aanduiding van ongelijkheid na een vergrotende trap te gebruiken. Dan taalamateur begeef ik me nu op gevaarlijk terrein, namelijk dat van de taalprof, dus ik zal ongetwijfeld snedig commentaar kunnen verwachten.  De taalunie verwijst ook naar de massa door te stellen dat ‘groter als door velen niet meer wordt afgekeurd,’ en voegt daar net dan de ANS aan toe dat deze vorm beter niet gebruikt kan worden dan je kritiek wilt vermijden.

Ik zie mezelf niet dan taalpurist, maar dan ik zeg dat groter als er bij mij niet in gaat, ook niet dan bijna iedereen het gebruikt, als mag je mij best dan taalpurist kenmerken. Mag ik daarom groter als met een 9 op de irrischaal waarderen? Alsk u zeer.

Gratis liter weken

Bij Shell moeten ze hebben gedacht: kom, het is komkommertijd en er zullen de komende weken naar verwachting bitter weinig mensen komen tanken, dus laten we eens een actie bedenken waar werkelijk niemand iets aan heeft. Op grote spandoeken bij Shellstations is daarom nu de volgende tekst te lezen: Gratis Liter Weken.

Het kan niet gaan over een aantal weken waarin je een gratis liter kunt winnen, want anders zou er wel gratisliterweken hebben gestaan. Nee, Shell is genereus voor mensen die thuis nog een liter over hadden die ze maar niet konden weken. Die liter kun je nu dus gratis bij een Shellstation laten weken. Welk doel dat dient ontgaat mij volkomen, maar Shell heeft ongetwijfeld uitgebreid marktonderzoek gedaan en vastgesteld dat veel mensen deze behoefte hadden.

Wat is er toch aan de hand met reclamemakers en overbodige spaties? Het is te gemakkelijk om te veronderstellen dat ze de Nederlandse taal niet goed beheersen, want het is hun vak om met taal de juiste boodschap over te brengen. Ik vermoed dat ze denken dat hun doelgroep het Nederlands niet goed beheerst en onmenselijk lange woorden als gratisliterweken niet goed kan lezen. Woorden langer dan vijf letters zijn kennelijk onoverkomelijk lang voor de Shellklant.

Ik stel voor dat de reclamemakers van Shell hun slogans iets langer in de week leggen om ze te ontdoen van overbodige spaties. De Gratis Liter Weken krijgen van mij een gratis 7 op de irrischaal.

Op

Wat zou het lievelingsgerecht van de meeste Nederlanders zijn? Een doorsnee supermarkt zou zichzelf tegenwoordig belachelijk maken als er naast de sperziebonen geen paksoi zou liggen, je naast de gewone uien niet op zijn minst lenteuitjes xc3xa9n sjalotjes zou aantreffen en je er behalve mandarijen geen sappige kumquat, lychee of carambola zou kunnen kopen.

De boer kent steeds meer, dus die vreet ook steeds meer. Maar wat vreet hij dan het liefst? Toch het altijd smakelijke gehaktballetje met sperzieboontjes (en piepers), voor op zondag de biefstuk met bloemkool (en piepers) of voor als je in een stoutmoedige bui bent het kipfiletje met broccoli (en piepers)? Of heeft hij zijn afkomst verloochend en is hij toch gezwicht voor Italofastfood of de niet zo Chinese en ook niet zo Indische Chinees-Indische rijsttafel?

Niets van dat alles. Geen boontjes, geen piepers, geen pizza en zelfs geen gehaktbal. Het lievelingsgerecht van de Nederlander is bord. Bord? Ja, bord. Waarom anders zou ik bijna dagelijks horen dat iemand zijn bord op heeft gegeten? Waarom nog die ranzige, tot snot gekookte dorperwtjes en met jus doordrenkte aardappelprak eten als je meteen een heerlijke hap krokant porselein kunt nemen? Maar dan wel helemaal opeten, we zijn tenslotte goed opgevoed.

Nu alleen nog iets doen aan de taalopvoeding, want een bord eet je leeg en niet op. Ik heb geen hoge pet leeg van eet je bord op, dus die waardeer ik met een 4 leeg de irrischaal.

Als (1)

Als een eenvoudig woord als als als voegwoord wordt misbruikt, word ik vals. Misschien komt het in andere delen van Nederland ook in het wild voor, maar in Noord-Holland hoor ik vaak dat als als of wordt gebruikt, bijvoorbeeld:

‘Ik zal nakijken als ik morgen om acht uur kan.’
‘Het lijkt wel als het gaat regenen.’

Als je zegt: ‘Ik zal nakijken als ik morgen om acht uur kan,’ dan zeg je eigenlijk: ‘Ik zal nakijken indien ik morgen om acht uur kan.’ Dus alleen als je morgen om acht uur kunt dan zul je het nakijken. Maar om te weten te komen of je morgen om acht uur kunt, zul je het toch eerst moeten nakijken. Dat is waar het gruwelijke misbruik van als toe kan leiden: je hebt jezelf in een taalkundige impasse gebracht.

Als je zegt: ‘Het lijkt wel als het gaat regenen,’ dan zeg je eigenlijk: ‘Het lijkt wel indien het gaat regenen.’ Dus alleen als het gaat regenen, lijkt het wel. Lijkt het wel op wat? Of lijkt het dan op wel? Heeft regen dan het vermogen om het op wel te laten lijken? Daar heb ik nog nooit bewijs van gezien, dus als maakt ook hier een onzin van een zin.

Als je me vraagt als ik nog irriscore geef, dan vraag ik je of je eerst de regels wilt lezen en daarna de vraag opnieuw wilt stellen. Als bestraffing krijg je dan een stuk als 7 op de irrischaal.

Minutie

Het nieuws is vaak vergeven van oorlog, moord en doodslag. Het is dan ook onontkoombaar dat er geregeld militaire termen voorbijkomen. Clusterbommen, materieel (nee, geen materiaal), artillerie, luchtsteun en minutie.

Minutie? Co Colijn of een militair zul je niet snel betrappen op gebruik van dit woord, maar burgerverslaggevers op TV of radio hebben het vaker over minutie dan over munitie. Zo hoorde ik laatst iemand op de radio beweren dat "er veel minutie werd verspild bij gevechten in Afghanistan." Gaat de tijd daar sneller dan? Of hebben ze daar juist te weinig tijd?

Een dag heeft een hogere minutie dan een uur maar een lagere minutie dan een week. Ik heb geen probleem met verspillen van minutie want ik heb alle tijd. Verspilling van munitie vind ik, pacifist zijnde, ook zeer aanbevelenswaardig, want als het wordt verspild worden er geen mensen mee gedood. Een ideale wereld zou er een zonder munitie zijn, maar ik weet ook dat dat niet realistisch is.

Mijn minutieus luisterende oor suist echter wel bij het horen van woorden als minutie. Daarom aarzel ik geen minuut en schiet met scherpe munitie op minutie. Ik maak geen voltreffer van 10 op de irrischaal – die is voorbestemd voor werkelijk ondragelijke woorden en voor plagiatoren – maar een 6 vind ik hier wel op zijn plaats.

Hoe of dat

Sommige spreektaal wordt zo vaak gebezigd dat het de meesten nauwelijks meer opvalt dat het uitzonderlijk lelijk taalgebruik is. Ik stoor me altijd zeer aan zinnen als "Ik weet niet hoe of hij heet".

Als je zegt "Ik weet niet hoe of hij heet", dan zeg je eigenlijk "Ik weet niet hoe heet, of hij heet". Je weet dus niet hoe heet het is, of hij heeft een naam. Wat bedoel je nu eigenlijk? De enige consistentie in deze uitspraak is "ik weet niet" en dat zegt mij genoeg over degene die het zegt.

Het kan nog erger. We zijn het Nederlands toch aan het verkrachten, dus doe er maar een schepje bovenop met de tergende uitspraak "Ik weet niet hoe of dat hij heet". Als je dit zegt, dan bedoel je eigenlijk "Ik weet niet hoe hij heet, of dat hij heet". Je weet dus niet wat zijn naam is, maar ook niet of hij xc3xbcberhaupt wel een naam heeft. Het domheidsgehalte neemt evenredig toe met het aantal voegwoorden dat aan de zin wordt toegevoegd.

Taaladvies.net noemt dit taalgebruik eufemistisch informeel, geen standaardtaal en onverzorgd. Me dunkt. De lijst met ergerlijke combinaties van of en dat is bijna oneindig:
ik weet niet waar of dat is
Ik weet niet wat dat hij doet
Hij vertelde
waarom of dat hij het wilde doen
enzovoort

Waar of dat hoe of dat is ontstaan, of hoe of dat dat heeft kunnen ontstaan weet ik niet, maar ik weet wel dat aan het gebruik hiervan snel een einde moet komen. Hoe of dat dat moet weet ik niet, maar wat of dat misschien helpt is een score van 9 op de irrischaal.